Қазақстандықтарды не біріктіреді?

ҚЭЗИ зерттеу нәтижелері негізгі біріктіруші факторлардың мемлекеттіліктің базалық белгілеріне сүйенетінін көрсетеді. Атап айтқанда, ортақ Отан (48,7%) және азаматтық (46,4%) факторлары алға шығады, бұл бір елге тиесілі болу қазақстандықтардың басым бөлігі үшін негізгі біріктіруші фактор болып қала беретінін айғақтайды.

Біріктіруші факторлардың келесі деңгейі мәдени аспектілерге негізделеді. Оларға ортақ тарихи оқиғалар (38,9%), әдет-ғұрыптар мен дәстүрлердің ұқсастығы (28,7%), сондай-ақ мемлекеттік тілді меңгеру (26,1%) жатады. Осылайша, бірлік тек мемлекеттік институттар арқылы ғана емес, сонымен бірге ортақ мәдени код арқылы да қалыптасады.

Деректерді жас топтары бөлінісінде талдау бірлік факторларын қабылдауда айырмашылықтардың бар екенін көрсетеді. Азаматтық сипаттағы факторлар негізінен аға буын респонденттері арасында басым.

Зерттеу нәтижелері бірлікті қабылдау жас ерекшелігіне қарай өзгеретінін көрсетеді. Жас буын бірлікті қамтамасыз етуде тілге көбірек мән береді және оны консолидация факторы ретінде жиі қарастырады. Мәселен, 18–29 жас аралығындағы респонденттер басқаларға қарағанда қазақ тілін меңгеруді маңызды біріктіруші белгі ретінде жиі атайды.

Сонымен қатар, ортақ тарихи оқиғалардың біріктіруші негіз ретіндегі маңызы респондент жасы төмендеген сайын біртіндеп азаяды. Бұл үрдіс ұжымдық тарихи жадтың біртіндеп әлсіреуін көрсетуі мүмкін. Ал дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың ұқсастығы барлық жас топтары бойынша дерлік бірдей бағаланып, олардың әлеуметтік интеграцияның әмбебап тетігі ретіндегі тұрақты рөлін растайды.

«Сіздің ойыңызша, ел азаматтарын Қазақстан халқының біртұтас ұлтына ең алдымен не біріктіреді?», жас топтары бөлінісінде, %
Жауаптардың жиынтығы 100%-ға тең емес, себебі респонденттер бірнеше нұсқаны таңдай алды.

Осылайша, Қазақстандағы қоғамдық бірлік мемлекеттік және әлеуметтік-мәдени факторлардың тоғысында қалыптасады. Бұл ретте жас ерекшеліктеріне байланысты айырмашылықтар байқалады: тарихи жадтың маңызының төмендеуі және тіл рөлінің артуы. Бұл бірлік факторлары құрылымының біртіндеп өзгеріп, ұзақ мерзімді перспективада әлеуметтік консолидацияның жаңа негіздерінің қалыптасып келе жатқанын көрсетеді.